Οι αρχές του διαλόγου – Γράφει ο Πέτρος Γούλιος

Διάλογοσυζήτηση έχουμε με δύο τουλάχιστον ή περισσότερα πρόσωπα. Από τη φύση του ο διά­λογος δεν είναι μονόδρομος,αλλά λεωφόροςπλατύς δρόμος δι­πλήςπολλαπλής κατεύθυνσης.

Ο διάλογος εδράζεται στη γνή­σια πολυφωνία, στο μωσαϊκό αντι­λήψεων και ιδεών αντίθετων που αγωνίζονται στο στίβο του λόγου και του αντιλόγου, για τη σύνθεση νέων ή ενιαίων από κοινού κατευθύνσεων της συνισταμένης δυναμικής τους. Η λέξη του διαλόγου έχει περάσει αυ­τούσια σε πολλές Ευρωπαϊκές γλώσ­σες από την αρχαία Ελλάδα όπου γεννήθηκε και μεγαλούργησε.

Ο Φιλόσοφος Σωκράτης κι ο μα­θητής του ο Πλάτωνας στις διδασκα­λίες τους με τους μαθητές τους χρησιμοποίησαν ευρύτατα το διά­λογο με τρόπο θαυμάσια αριστοτε­χνικό. Στα μαθήματα του Σωκράτη παραβρίσκονταν και μαθητές με αντίθετη γνώμη και αποκρούονταν από τα επιχειρήματα του Δασκάλου τους με βάση τη μαιευτική μέθοδο. Με ερωτήσεις και απαντήσεις προ­χωρούσε η συζήτηση, ώσπου στο τέλος οι συνομιλητές εξαναγκάζο­νταν σιγά-σιγά με πειστικά επιχειρή­ματα να συμφωνήσουν με τη γνώμη του, ξεγεννώντας έτσι την σκέψη τους όπως μια μαία το παιδί με τη διαδικασία τοκετού, την ετοιμό­γεννη.

Ο διάλογος είναι μια μορφή συζήτησης αρχικά με ερωταποκρίσεις σύντομες- στιχομυθία που διερευνά το θέμα που εξετάζει με σφαιρική- πο­λύπλευρη διόπτευση και βαθιά κρι­τική ανάλυση.

Βασική αρχή του διαλόγου είναι η καθολική συμμετοχή με ίσο δικαί­ωμα έκφρασης του λόγου ελεύθερα και ανεμπόδιστα. Η ισονομία, η ισο­πολιτεία, η ισηγορία είναι αρχές στις οποίες στηρίζεται ο διάλογος σε εθνικό και διεθνικό επίπεδο. Χωρίς ουσιαστικό διάλογο είναι αδιανόητο ένα δημοκρατικό και φιλελεύθερο κοινοβούλιο- βουλή. Ο αναβαθμι­σμένος διάλογος δεν έχει ύβρεις και κατώτερα πάθη, αλλά αυτοσυγκρά­τηση και ευπρέπεια στην πλοκή και τη διασταύρωση των γνωμών.

Όσοι μετέχουν σε ένα διάλογο και αυτός που τον συντονίζει δεν υπακούεται, εκβιάζεται ή καταπνίγε­ται η φωνή του λόγου και αλλοιώνε­ται το περιεχόμενο και η ποιότητα του, κάτι που θυμίζει συχνά το αλαλούμ με φωνασκίες στα τηλεοπτικά «παράθυρα» ιδίως των ιδιωτικών κα­ναλιών.

Στο διάλογο που μετέχει κάποιος πρέπει να δείχνει υποχωρητικότητα, ευγένεια, μετριοπάθεια. Μα έχει ξε­περάσει το δογματισμό με την άκα­μπτη γνώμη, το φανατισμό- πάθος ατής γνώμης, τις προκαταλήψεις. Να αναζητά αναθεώρηση, βελτίωση της άποψης του, να έχει την ικανότητα να μπαίνει στη θέση του άλλου και να ξεπερνά τη φιλαρέσκεια και τη προβολή- επίδειξη.

Ανάγκη να αντιδιαστείλουμε- ξε­χωρίσουμε τον ουσιαστικό διάλογο από τον τυπικό, τον κατ’ επίφαση διάλογο. Πολλές φορές η παραδοχή του διαλόγου και των αρχών του με λόγια, συγκρούεται με την καταπά­τηση τους στην πράξη. Διαλαλούμε με έμφαση τα καλά του διαλόγου και στην πράξη αναιρούμε όλα τα μέσα του διαλόγου και εφαρμόζουμε τον αυταρχισμό, τον εκφοβισμό, την άσκηση ψυχολογικής βίας, το διά­λογο από θέση ισχύος, με σκοπό και στόχο όχι την ελεύθερη έκφραση της γνώμης, αλλά την καταστολή της και στη θέση της τη συμμόρφωση κά­ποιου δόγματος, την τυφλή υπακοή καταληκτικά.

Οι διεθνείς διαφορές επιλύονται μεταξύ των κρατών με διάλογο και σε τελική ανάλυση, η Παγκόσμια ει­ρήνη διατηρείται, επειδή περνάει από το τραπέζι των διαπραγματεύ­σεων κάθε εμπλοκή ή αντιδικία των κρατών.

Η διαιτησία ως μέσο επίλυσης διεθνών δια­φορών, στεγάζει και φιλοξενεί δια­πραγματεύσεις- διάλογο
επαναλαμβανόμενο μέχρι άρσης της διαφοράς ή του αδιεξόδου. Το αντί­θετο του διαλόγου η σύγκρουση- ο πόλεμος .περιττό είναι να απαριθμή­σουμε τις καταστρεπτικές συνέπειες που επιφέρει.

Σε ατομικό επίπεδο ο διάλογος με τον εαυτό μας οδηγεί στην αυτο­γνωσία, στη λύτρωση από τη μονα­ξιά και την ικανότητα να έχουμε καλές σχέσεις με τους άλλους. Σε διαπροσωπικό, συλλογικό επίπεδο, η σύγκληση, η συναίνεση, ο συμβιβα­σμός, είναι παράγωγα προϊόντα του διαλόγου.

Η διαφωνία στην πορεία ενός διαλόγου λειτουργεί ως ιμάντας-λουρί κίνησης, ενώ η συμφωνία-ταύτιση όλων των απόψεων μπορεί να εκφράζεται με αδιαφορία ή και αναίρεση του διαλόγου- τύπου αυ­ταρχικού και εκβιαστικού μονολό­γου σιωπής ή αποσιώπησης άλλων γνωμών που αποτελούν δομικά στοιχεία ενός γνήσιου, ελεύθερου.

Πέτρος Πρ. Γούλιος

Φλώρινα